Tien jaar geleden kende bijna niemand collageen als supplement. Vandaag is het een miljardenmarkt. Influencers prijzen het aan voor jongere huid, sterkere nagels, dikker haar — en, vooral, gezondere gewrichten. De omzet in Nederland alleen al wordt geschat op 180 miljoen euro per jaar, met groeicijfers van 25-30% per jaar.
Apothekers, drogisten, online retailers en directe verkoop-merken bieden honderden verschillende producten aan, met prijzen van €15 tot €120 per pot. Allemaal beloven ze 'klinisch bewezen' resultaten. Allemaal verwijzen naar studies. Maar de waarheid is genuanceerd, technisch en — voor de gemiddelde consument — bijna onmogelijk om door te zien zonder gids.
In dit diepgaande onderzoek scheiden we marketing van wetenschap. We hebben de afgelopen vier maanden 47 studies geanalyseerd, 12 fabrikanten geïnterviewd, 23 producten laten testen door een onafhankelijk laboratorium in Wageningen, en gesproken met vier reumatologen en twee biochemici. De bevindingen zijn ontnuchterend — en op sommige punten verbluffend.
Wat collageen eigenlijk is
Collageen is het meest voorkomende eiwit in het menselijk lichaam. Het vormt 30% van alle eiwitten en is de hoofdbestanddeel van bindweefsel — kraakbeen, pezen, banden, huid, bot, bloedvaten en zelfs cornea. Er zijn 28 verschillende types geïdentificeerd, maar drie zijn relevant voor supplementen:
- Type I — Huid, pezen, botten. Vormt 90% van het collageen in je lichaam.
- Type II — Kraakbeen. Het type dat relevant is voor gewrichten.
- Type III — Bloedvaten, organen. Vaak gecombineerd met type I.
Hier wordt het interessant: de meeste 'gewricht-collageen'-producten op de markt bevatten type I en III — niet type II. Waarom? Omdat type I en III makkelijker (en goedkoper) gewonnen worden uit runder- en visshuid. Type II vereist kraakbeenwinning — duurder, complexer.
Het centrale probleem: absorptie en utilisatie
Wanneer je collageen-poeder oplost in water en drinkt, gebeurt het volgende: je maagzuur en spijsverteringsenzymen breken het collageen-eiwit volledig af tot losse aminozuren en kleine peptiden. Het collageen zoals het in de pot zat, bestaat niet meer tegen de tijd dat het in je bloedbaan komt.
Dit roept een fundamentele vraag op: hoe zou het lichaam weten dat die aminozuren specifiek voor kraakbeenopbouw bedoeld zijn? Het antwoord — zoals biochemici al lang weten — is dat het dat niet weet. Aminozuren uit collageen-supplementen worden door het lichaam gebruikt voor alle eiwitsynthese-doeleinden: spier, hormonen, enzymen, en ja, ook bindweefsel.
Dit zou suggereren dat collageen-supplementen niet effectiever zijn dan gewoon meer eiwit eten. En tot ongeveer 2015 was dit de wetenschappelijke consensus. Maar toen kwamen er studies die iets onverwachts toonden…
